مراقبه و مانترا

مراقبه و مانترايکي از تمرينات بسيار مؤثر در ايجاد خلأ فکري و قرار گرفتن در وضعيت بي فکري که براي تمرکز حواس فوق العاده مفيد و لازم است، روشي است به نام “مراقبه” يا “مديتيشن”. اين تکنيک، که امروزه علم آن را کاملاً تأييد کرده است، نقش مؤثري در ايجاد آرامش دارد. کساني که روزي 2 بار و هر بار 20 دقيقه تمرين را به طور مداوم انجام دهند، پس از مدتي از تمرکز حواس، خلاقيت، آرامش و سلامت بيشتر برخوردار مي گردند. مراقبه و مديتيشن تکنيکي براي “دستيابي به لايه هاي عميق فکر” است و شخص مي تواند با اين تمرين، به منشأ ايجاد فکر دست پيدا کند.

آنچه که ما آن را فکر مي ناميم، انرژي است که به سطح مغز آمده است يعني از منشأ خود به مرور بالا آمده تا به سطح مغز رسيده است. توليد و ايجاد فکر را غالباً به سطح و عمق دريا تشبيه مي کنند. همان طور که يک حباب، ابتدا در عمق دريا به صورت بسيار کوچک ايجاد مي شود و کم کم بالا مي آيد و هم زمان با بالا آمدن بزرگ و بزرگتر مي شود تا به سطح آب مي رسد، فکر نيز چنين روندي را طي مي کند. ابتدا از لايه هاي عميق مغز عبور مي کند و آنجا ما آن را احساس و تجربه مي کنيم و مي گوييم که فکري به ذهنمان خطور کرد.

در دريا، سطح آب پر از موج و تلاطم است و حرکت، نوسان فراوان دارد. اما عمق دريا کاملاً ساکت و آرام است و آن تلاطم و نوساني که در سطح مشاهده مي شود، ابداً در عمق نيست. با آنکه همه حبابها که در سطح به چشم مي خورند از همين قسمتهاي عميق مي آيند اما اينجا کاملاً ساکت و آرام است.

ما معمولاً با سطح مغز خود در ارتباطيم. آنجا که همه چيز، شلوغ و پر هياهوست. ما اگر قادر باشيم به قسمتهاي عميق تر مغز دست پيدا کنيم و به منشأ فکر راه يابيم، عملاً هم سکوت و سکون ذهني برايمان ميسر مي شود و هم به جايي مي رسيم که منشأ خلاقيت، تدبير و تمرکز فراوان است. مراقبه، چنين کاري مي کند. مراقبه شما را به قسمتهاي عميق مغز مي برد. به سکوت ذهن، به سکون فکر و به خالي ِ درون با تمام فوايد فوق العاده اي که يک مراقبه مداوم دارد، تمرين آن بسيار ساده و آسان است.

چگونه مراقبه کنيم؟

شما در هر وضعيتي که دوست داريد بنشينيد. توجه داريد که مراقبه حتماً بايد در حالت نشسته انجام شود. مراقبه در حالت خوابيده نداريم. وضعيتي راحت به خود مي گيريم. چشمهاي خود را مي بنديم و سکوت مي کنيم.

مانترا

مانترا يا ذکر در مراقبه، غالباً واژه اي بي معني است که صرفاً يک فرکانس صوتي دارد. يک صدا و صوت است و ديگر هيچ. نه معني دارد نه مفهوم. نه فکر را به خود مشغول مي کند. البته جلوتر، که از نقش ذکر در عرفان اسلامي به عنوان يک تمرين مؤثر براي ايجاد تمرکز صحبت مي کنيم، مي گوييم که ذکر در ابتدا بايد با معني باشد و سپس در اثر تکرار بر زبان و در ذهن بي معني مي شود. در مديتيشن وقتي به مراقبه نشستيد و چشمها را بستيد، حالا بايد واژه اي بي معني را مدام در ذهن خود تکرار کنيد. اين واژه به ميل خودتان، هر واژه بي معنايي مي تواند باشد.

در نزد يوگيها مهمترين و متداول ترين مانتراها صوت “اوم” مي باشد. يعني شخص مي نشيند، چشمها را مي بندد و مدام در ذهن خود تکرار مي کند: اوم، اوم، اوم . . . و اين عمل را 20 دقيقه مداوم انجام مي دهد.

روان شناسي امروز ثابت کرده است که با ذکر يک مانترا عملاً بعد از دقايقي تمام قسمتهاي ذهن را خستگي و رخوت مي گيرد و صرفاً يک نقطه فعال باقي مي ماند. مانتراي شما نيز مي تواند واژه “اوم” يا هر واژه بي معناي ديگري باشد که انتخاب مي کنيد. اما آنچه بسيار مهم است اين است که اين مانترا هميشه ثابت باشد و هيچ وقت آن را تغيير ندهيد و هميشه با اين مانترا مراقبه کنيد. اشتباه مسلمي که بعضي از معلمان تکنيک مديتيشن مرتکب مي شوند و امروزه علم آن را به شدت مردود اعلام مي کند، اين است که مي گويند هر کس مانترا يا صوتي مخصوص به خود دارد و ادعا مي کنند که قادرند مانتراي هر کسي را کشف کنند و مانتراي مخصوصش را به طور خصوصي اعلام کنند و حتي به او مي گويند که اين واژه صرفاً مال شماست و مراقب باشيد که آن را با هيچ کس در ميان نگذاريد. علم اين موضوع را امروزه کاملاً رد کرده است. شما مي توانيد هر واژه ثابتي را که دوست داريد انتخاب کنيد و هميشه از آن استفاده کنيد.

نکات مهم1. مراقبه يا مديتيشن را روزي دوبار صبح و بعد ازظهر و هر بار20 دقيقه انجام دهيد.

2. در مراقبه همه چيز بايد طبيعي پيش برود و هيچ قصد و منظوري نبايد داشته باشيد. اگر چه مراقبه دستاوردهاي فراواني از جمله بهبود تمرکز دارد اما هنگام انجام تکنيک، مطلقاً نبايد انتظار چيزي را داشته باشيد. حتي به اين فکر نکنيد که داريد با قسمتهاي عميق مغز ارتباط برقرار مي کنيد. فقط تکنيک را به مدت 20 دقيقه انجام دهيد و مانترا را تکرار و تکرار کنيد. پس هر انتظاري در طول مراقبه، خود نوعي فکر محسوب مي شود که اين تفکر با فلسفه انجام مديتيشن منافات دارد.

3. فکرهايي که در طول مراقبه به ذهن شما خطور مي کند کاملاً طبيعي است. مثلاً شايد حدوداً يک دقيقه از جريان مراقبه شما نگذشته باشد که فکري يا خاطره اي به ذهنتان خطور کند. اين کاملاً طبيعي است و مطلقاً نبايد جلوي اين روند طبيعي را بگيريد. بگذاريد فکر، شما را با خود به هر جايي که مي خواهد ببرد و دوباره به مانتراي خود باز گرديد. دوباره فکر ايجاد مي شود و دوباره مانترا. همان قدر از تکرار مانترا استقبال کنيد که از فکر استقبال مي کنيد. هر دو را به عنوان يک طبيعت و يک واقعيت بپذيريد.

4. در طول مراقبه لحظاتي هست که در ذهن شما فقط مانترا وجود دارد و لحظاتي هم هست که مي بينيد از مانترايتان غافل شده ايد و داريد فکر مي کنيد. لحظاتي وجود دارد که شما در ذهن خود هم مانترا داريد و هم فکر، و سرانجام زماني پيش مي آيد که شما نه مانترا داريد نه فکر. همه اينها طبيعي است. چه مانترا، چه فکر، چه فکر و مانترا با هم و چه هيچ کدام. براي همين است که مي گويند در مديتيشن همه چيز طبيعي است. بگذاريد با تکرار مانترايي که اراده کرده ايد، فکرتان به هر سو که مي خواهد برود؛ يا در مانترا غوطه ور شويد يا در فکر، يا در هردو و يا در هيچکدام. تأکيد مي کنيم هر مقاومتي در مقابل جريانهاي فکري که به ذهنتان خطور مي کند غلط است. فقط آسوده بنشينيد و به تکرار مانترا بپردازيد و اين را بيست دقيقه ادامه دهيد.

5. فکرهايي که به ذهن شما خطور مي کند، در حقيقت نوعي پالايش است. اين فکرها از قسمتهاي عميق ذهن يا ناخودآگاه يا حافظه بلند مدت به سطح مي آيند و خالي مي شوند. گاهي اوقات خاطره ديروز، رؤياي فردا و گاهي اوقات رويدادهاي گذشته شما به ذهنتان مي آيند. بگذاريد همه اينها بيرون آيند و درونتان پالايش شود. پس از چند روز تا چند هفته انجام تمرين مداوم اين تمرين، به چنان پاکي درون و خلأ ذهني مي رسيد که تجربه اش برايتان بسيار جالب و دوست داشتني است.

6. شرايط محيطي که در آن به انجام مراقبه مي پردازيد با شرايط ريلکسيشن تفاوتي ندارد. محيطي آرام، نسبتاً ساکت و بي دغدغه.

کلمه ام(om) .هندوها معتقدند كه اولين صوت در خلقت، اوم(OM) بوده ، گويي آفرينش از ( اوم) سرچشمه گرفته است. اوم ، صداي ارتعاش خلاق خداوند است كه در كتب مقدس با عناوين آمين ، كلمه و … به آن اشاره شده است. اوم را مي توانيد به چند صورت بيان کنيد.

او…..کشيده ، م کوتاه

او   کوتاه،مممممممم….. کشيده

هم او……. کشيده هم مممم………….. کشيده .

آشنایی با چند نوع از مانتراها:

بيجا مانتراها يا مانتراهاي بذري

اين دسته از مانتراها معني خاصي ندارند و مستقيما بر روي نِيدي ها که لوله هاي عصبي در جسم روحاني (آسماني)، هستند اثر مي گذارند.   اين دسته از مانتراها، ارتعاشاتي را در چاکراها، در طول ستون فقرات ايجاد مي کنند و به عنوان پيام ظريفي عمل مي نمايند. گرفتگيها را باز کرده و اجازه مي دهند که انرژي ک.نداليني به طور آزادتري جريان يابد.
در اين دسته از مانتراها، اسم، فرم و صدا در يکديگر ادغام مي شوند و نمي توان آنها را از يکديگر تفکيک نمود.
مديتيشن هاي پيشرفته، بيجا مانتراها و برخي از مانتراهاي پنهاني را نمي توان بدون راهنمائي گورو، يا معلمين فرستاده شده از جانب گورو انجام داد، زيرا ممکن است که تکرار غير صحيح اين مانتراها، لطمه هائي را به سيستم روحي، رواني فرد وارد آورد.

نيرگونا مانتراها يا مانتراهاي آبسترَکت

اين دسته از مانتراها معاني قابل ترجمه اي دارند و ارتعاشات بسيار قوي را در بدن ايجاد مي کنند و موجب وحدت فرد با آگاهي خالص در سطح غير آشکار مي گردند.

1- سُ _ هام : مفهوم آن اين است که من با او (خداوند) به وحدت رسيده ام. او (خداوند)، فاقد شکل، کيفيت، گذشته، حال يا آينده مي باشد.
در اينجا “مديتيتور”، نيز خود، هستي مطلق است. با تکرار اين مانترا، “مديتيتور”، به وراء محدوديت دست مي يابد.
اين مانترا بسيار قوي است و اثرات بسيار قابل ملاحظه اي را بر اثر چند هفته تمرين ظاهر مي سازد.

2-  آهام برَهما آزمي : مفهوم اين مانترا اين است که من برَهمان هستم، و به عبارت بهتر، با ذات مطلق به وحدت رسيده ام. اين مانترا يکي از فرمول هاي بسيار باارزش ودائي است.
با تکرار اين مانترا، فرد از محدوديت هاي جسم و ذهن مي گذرد و به وحدت با مطلق دست مي يابد.

3-  تات توآم آزي : اين مانترا نيز يکي از باارزش ترين فرمول هاي ودائي است و به مفهوم وحدت با برَهمان يا قدرت مطلق و هستي بخش مي باشد.
اُم : ترجمه اي براي اُم متصور نيست. اُم از سه کلمه A,U,M، ساخته شده که اشاره به سه مرحله زماني (گذشته، حال، آينده) و سه مرحله آگاهي (بيداري، رويا و خواب عميق)، مي باشد.
تکرار اين مانترا به اين ترتيب است که قسمت “اُ” را هرچه طولاني تر مي کشيد: اُووووو….، تلفظ قسمت “م”، با لب هاي بسته انجام مي شود که به ختم مانترا منجر مي گردد.
يوگي ها، براي آغاز مديتيشن اين مانترا را با صداي بلند و سه بار به طريق فوق تکرار مي کنند.
اُم، مانتراي انتخابي مادر ماتا آمريتا ناندامائي، نيز مي باشد. وي آن را نور الهي مي نامد. او اين مانترا را همراه با “ما”، به معني عشق الهي ارائه مي دهد.

گاياتري مانترا

اُم بوربوآ، سواها، تات ساويتور، وارِِنيام، بارگُ دِواسيا، دي ماهي، ديُيُناه، پراچُ دايات
ستايش در مقابل خداوندي که جهان را آفريده است و شايسته عبادت مي باشد، خداوندي که مظهر دانش و نور و از ميان برنده گناهان و جهالت است؛ باشد که بزرگي او موجب روشن بيني ما گردد.
گاياتري مانترا، مانتراي کيهاني است که از وداها که قديمي ترين دانش بشري مي باشند استخراج گرديده است. تکرار مرتب اين مانترا، موجب رهائي مي گردد.
گاياتري مانترا، مانتراي انتخابي سوآمي ساتياساي بابا مي باشد.
اين مانترا را در هر کجا که هستيد و در هر زماني تکرار نمائيد. اين مانترا بايستي بسيار جدي گرفته شود.
اگر گاياتري مانترا با ايمان تکرار شود؛ بيماري ها و مشکلات را از زندگي فرد دور نموده و همه خواسته هاي او را برآورده مي کند و آنچه را که به نفع فرد است به او اعطا مي نمايد.
گاياتري مانترا بي نهايت قوي است. الهه حکمران در اين مانترا خورشيد مي باشد.
گاياتري، مادر وِداها، است. گاياتري، ساويتري و ساراسواتي؛ سه نام گاياتري هستند که هر سه در هر انساني موجودند.

تکرار مانتراها

قبل از تکرار مانترا، موارد زير را رعايت نماييد:
مانترا را با بدن تميز، البسه تميز و از ته دل و با خلوص نيت تکرار کنيد.
تکرار مانترا (جاپا)، مستقيم ترين راه براي رسيدن به روشن بيني است.
مانتراي مناسب را انتخاب نماييد و هر قدر بيشتر، حتي ضمن راه رفتن و کارکردن تکرار کنيد.
مي توانيد مانتراهاي متعددي را، براي منظورهاي مختلف انتخاب نماييد.
هر مانترا را 108 بار و در صورت عدم فرصت 9 بار يا مضربي از عدد 9 تکرار کنيد.
براي شمردن از جاپامالا (چيزي شبيه دانه هاي تسبيح ولي تکان نميخورند)، يا انگشتان استفاده نماييد.
در صورتيکه مانترا را با چشمان بسته تکرار مي کنيد؛ توجهتان را روي چاکراي ششم (محل چشم سوم، بين دو ابرو، کمي بالاتر)، يا روي چاکراي قلب (بين دو سينه کمي به طرف راست)، بگذاريد.
مي توانيد مانترا را در ابتدا با صداي بلند تکرار کنيد، سپس با صداي آهسته و در انتها به طور ذهني تکرار نماييد.
تکرار ذهني مانترا قوي ترين اثر را دارد.
تکرار مانترا با صداي بلند، موجب مي شود که توجهتان از صداهاي خارج بريده شود و به درون معطوف گردد.
مانترا را با نيت پاک و با تلفظ صحيح تکرار کنيد.
مي توانيد مانترا را با قلم اختصاصي و در دفتري که به اين کار اختصاص داده ايد، هر روز به مدت ده دقيقه تا نيم ساعت بنويسيد و در طي اين مدت نيز در سکوت و تمرکز باشيد و در ذهن نيز مانترا را تکرار نماييد.
مدت مناسب براي تکرار مانتراها، بيست دقيقه تا نيم ساعت مي باشد.
با توجه به قدرت مانتراها، خستگي هايي که طي سالها روي هم انباشته شده اند، شروع به آزاد شدن مي کنند. بنابراين اگر پس از چند دقيقه تکرار مانترا احساس بي حوصلگي کرديد، يا به ياد کارهاي عقب افتاده، افتاديد و احساس کرديد که بايد از جا بلند شويد و به دنبال انجام آن کارها برويد، اينها همه علائم موثر بودن مانتراها و آزاد شدن خستگي هاست و علائم خوبي مي باشند.
به تکرار مانترا ادامه دهيد به ياد آوريد که کار پر اهميتي را انجام مي دهيد. با تکرار مانتراها به سلامت و موفقيت خود و خانواده خود کمک مي کنيد.

استراحت بعد از مديتيشن بسيار مهم است؛ در اوايل، دو تا سه دقيقه استراحت کافي است. در ازاء هر ماه مديتيشن، چند دقيقه به مدت استراحت بيافزاييد. براي کساني که سالها مديتيت طولاني مي کنند، بيست تا سي دقيقه استراحت بعد از مديتيشن ضروري است.

جنبه عملي

بر حسب درجه تمرکز، نتايج حاصل از تکرار مانترا تشديد مي شود براي بهره برداري حداکثر از تکرار مانترا، بايستي ذهن به منشاء خود بازگردد و در آنجا ثابت شود.

هر مانترا داراي قدرت فوق العاده اي است. مانترا توده اي از انرژي تابان يا تِجا مي باشد. با ايجاد جريان فکري خاص، مانترا موجب تغيير شکل ماهيت ذهن مي شود. ارتعاشات موزوني که بر اثر تکرار مانترا ايجاد مي شود، ارتعاشات غير پايدار مربوط به پنج لايه ذهن را تنظيم مي نمايد.

مانترا گرايش هاي طبيعي ذهن مادي را کنترل مي نمايد.
مانترا نيروي روحاني را کمک و تقويت مي نمايد.

ذهن بهترين دوست و بدترين دشمن فرد است. مهمترين مانع فرد براي مديتيشن بي قراري و تفرقه ذهن مي باشد. به همين دليل گاه افرادي مديتيشن را مشکل مي بينند و از مديتيشن کناره گيري مي کنند که البته اشتباه بزرگي است.

در طي مديتيشن پرت شدن حواس و فکر کردن به مسائل مختلف، جزئي از مديتيشن مي باشد و نشان دهنده آزاد شدن خستگي هاست.

مسائلي که در طي روز براي فرد پيش مي آيند، رد پائي را در وجود فرد بجا مي گذارند و با گذشت ساليان متمادي و قرن ها و زندگي هاي مکرر، به تدريج فرد اشباع از اين رد پاهاست که بر روي هم انباشته شده اند. با شروع مديتيشن و به خصوص با تکرار مانتراها اين خستگي ها شروع به آزاد شدن مي کنند و آن را با به ياد آوردن مسائل ريز و درشت ملاحظه مي کنيم.

با انجام مرتب مديتيشن به تدريج اين خستگي ها آزاد مي شوند و کساني که مديتيشن را براي سالها ادامه داده اند و از اين خستگي ها رها شده اند از آرامش و ثبات زيادي برخوردار هستند.

شادي هائي که از لذت هاي دنيوي حاصل مي شوند، در مقايسه با سرور حاصل از مديتيشن هيچ هستند. ادامه مديتيشن را به هيچ بهائي متوقف نکنيد. صبور باشيد و بالاخره موفق خواهيد شد. ممکن است در طي مديتيشن با اشکالاتي برخورد نمائيد، که در مواجهه با استرس هاي جمع شده پيش مي آيند؛ ولي با صبر و پايداري و کوشش از آنها خواهيد گذشت.

به مرور زمان و با پيشرفت در مديتيشن، بر حواس خويش مسلط مي شويد. در مراحل پيشرفته، جسم و محيط اطراف، اثري را بر روي مديتيشن کننده باقي نمي گذارند و فرد جذب سرور دروني مي گردد.

تکرار مانترا ) جاپا)، وسيله اي است که بشر را از فرم کوچک (مايکروکازم)، به فرم کيهاني (ماکروکازم)، مي رساند. تکرار مانترا (جاپا)، وسيله اي است که فرد را به منشاءاش متصل مي کند.

در اينجا لازم به يادآوري است که مايکروکازم (وجود هر انسان(، فرم کوچک و مينياتوري از ماکروکازم (جهان هستي)، مي باشد و مانند جهان آفرينش، انسان نيز به طور پيوسته اي مراحل شکوفائي و تجزيه را در زندگي هاي بي شماري مي گذراند و مانند طبيعت، دوره هاي فعاليت و استراحت را داراست و در بدن انسان نيز هم چنانکه در پُست بعد گفته خواهد شد، نادا که قدرت حياتي آفرينش است، به فرم کونداليني وجود دارد.

About خالقی

مدیر و صاحب امتیاز سایت زنان توانمند، هیپنوتیزور،دکترای تخصصی روانشناسی ،مدرس دانشگاه ،عضو انجمن علمی هیپنوتیزم آمریکا ،دارای مدرک مسترینگ اریکسونی و عضوانجمن روانشناسی سلامت وعضو انجمن روانشناسی اجتماعی ،عضو انجمن روانشناسی ایران ، نویسنده ی کتاب تاثیر شادمانی و آرمیدگی در اختلالات جنسی ،محقق در زمینه ی شادمانی درونی هشیاری حضور،معنویت درمانی ویوگادرمانی،مربی یوگاو مربی یوگای خنده ودارای چندین سال سابقه ی مدیریت گروه درمانی و توانمند کردن زنان

10 comments on “مراقبه و مانترا

  1. عالی بود.میخواستم بدونم من تا حالا این کارو انجام ندادم میتونم خودم به تنهایی انجام بدم.البته منظورم اون مانترای ساده هستش اوم

  2. سلام ببخشید نوشتین مانارا رو عوض نکنیم و یه مانترا انتخاب کرده و همونو بگیم .. خب با توجه به وجود مانتراهای مختلف که برای مقصد مختلف هم هستن … چه اشکالی پیش میاد اگر مثلا صبحها مانترا اوم و بعداز ظهرها س هام رو بگیم یا حالا مانتراهای موجود دیگه…ممنون میشم پاسخ بدید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *